Verstoten

De toegenomen weerstand tegen FvD door de rechtsextremistische banden van hun kandidaten leidt wel tot verontwaardiging. De partij zelf ziet dat niet als een bedreiging, maar mogelijk zelfs als een kans om te groeien. Met hun gedachtengoed hebben ze, zo zullen ze zelf denken, ook niets te verliezen. 

   Het is ergens in 2013 als Arnon Grunberg in De Balie Sönke Neitzel (historicus) en Harald Welzer (sociaal psycholoog) interviewt. Hun boek “soldaten” beschrijft, op basis van 150.000 verslagen van afgeluisterde gesprekken die Duitse WO II krijgsgevangenen onderling voerden, het gedrag van militairen in een oorlog.  De gevangen bespreken, niet wetende dat ze de oorlog zullen verliezen, alles. Van alledaagse zaken tot de opdrachten die ze uitgevoerd hebben. 

   Oorlog blijkt niet veel meer dan werk en soldaten voeren die werkzaamheden nu eenmaal uit. Daar is, volgens de twee wetenschappers, nooit iets aan veranderd. Hun conclusie ontkennen leek me, gezien wat ik zelf in “Leven na Uruzgan” schreef, lastig. In de passage waarbij visites steeds weer vragen naar hoe het voelt om een ander mens dood te schieten, reageert de hoofdpersoon gefrustreerd. 

Het voelt gewoon als werk. Een zakelijke transactie tussen twee partijen. -Dat je een hekel moet hebben aan je tegenstander, er emotie bij komt kijken was een misvatting. Een opdracht en een excuus waren voldoende. De gedachte dat je een hekel aan die ander hebt vanwege zijn geloof, gebrek aan emancipatie maakte het eenvoudiger. Thuis wilden mensen horen dat we het liever niet hadden gedaan, dat we meeleefden met onze tegenstanders. Medelijden had hij nooit gehad, zijn tegenstanders wisten waaraan ze begonnen, welk risico ze liepen. Waarom mochten ze eigenlijk niet trots zijn op wat ze deden? Omdat wij hier niet zo zijn?-

Leeuwen

   Naast dat het gedrag van soldaten voortkomt uit hun “functieomschrijving”, concluderen ze dat ook de groep een rol speelt. Het collectief, de eenheid die het nu eenmaal voor elkaar opneemt. Een aanval op individuen binnen die groep, resulteert in bescherming door middel van een cordon van de groep. Of het handelen van dat individu juist/legitiem is, is daarbij niet van belang. Het individu wordt beschermd omwille van de groep. Pas als het gedrag van die enkeling een bedreiging vormt voor het beeld of voortbestaan van de groep, sluit de groep hem buiten.  

   Het verhaal van de twee Duitse onderzoekers, vertoont een interessante parallel met een documentaire van National Geographic channel over sociaal gedrag binnen een troep leeuwen. Leeuwen die tijdens de jacht gewond raken, worden beschermd door de groep. Hoewel ze (tijdelijk) niet kunnen jagen, blijven ze hun deel van gevangen prooien ontvangen. Pas wanneer er schaarste ontstaat, wordt de leeuwin (jagen is vrouwenwerk) en, zover ze die heeft, haar jongen verstoten. 

   Hoewel het een mooie parallel lijkt, speelt er bij mensen toch meer mee. Een lid dat zijn plek in de groep verdiend heeft, maar er voor kiest om het juiste te doen, wordt namelijk niet per definitie beschermd. Openlijk verzet tegen of je uitspreken over opdrachten die je zou moeten weigeren, kan namelijk ook directe verstoting tot gevolg hebben. Het imago dat de groep in stand wil houden, is belangrijker dan de wet. Een psychische verklaring geven Neitzel en Welzer hiervoor niet, ze constateren slechts dat het gebeurt. 

Hueting bedreigd

   Een voorbeeld van zo’n situatie, vormt de bekentenis van psycholoog en Indië veteraan Hueting. De Indië veteraan die zich afvroeg waarom Nederland de oorlogsmisdaden van de politionele acties nooit heeft onderzocht, moest na zijn optreden op tv (zie ook de documentaire brieven aan Hueting) met zijn gezin onderduiken. Bedreigd door vele veteranen die hem tot verrader bombardeerden.

   Dat ook niet militaire groepen zichzelf tegen de buitenwereld verdedigen en dit gedrag vertonen, is dagelijks terug te zien in onze maatschappij. Je kunt hierbij denken aan de bangalijstjes van studentenverenigingen, extreemrechtse kandidaten op de kieslijst van Forum voor Democratie, de Epstein files of het algehele optreden van de leiding van de Republikeinse partij. 

Wat nog meer speelt

   Maar als deze groepen besluiten nemen vanuit het perspectief dat het overleven van de groep belangrijker is dan het individu, waarom worden de rechtsextremisten bij FvD of Trump bij de Republikeinen dan niet voor de leeuwen gegooid? Wat verklaart dan dat de groep ze blijft beschermen?

   Wie kijkt naar de reactie van van Lidewij de Vos of de verdediging van Trump door onder getrouwen als Bondi, Patel of Hegseth, kan niet uitsluiten dat er sprake is van medeplichtigheid. Bovendien is het in deze gevallen ook maar de vraag of de groep door de misstanden bedreigd wordt. Dat de publieke verontwaardiging ze niet interesseert omdat ze  tegelijkertijd in fanatieke aanhang groeien. Mensen die zich al buitengesloten voelen en niet ondanks, maar misschien juist vanwege de misstanden voor deze groep kiezen. 

   De weerstand wordt genegeerd om misstanden te kunnen normaliseren en zelfs als noodzakelijke verandering bestempeld worden. In het geval van extreme politieke partijen veelal door constant bewust te wijzen op de grenzen die de democratie en haar wetten opleggen. De indruk te wekken dat er een gebrek aan vrijheid is ontstaan. Alsof het doel van democratische partijen is om je jouw autonomie en persoonlijkheid af te nemen en in de illegaliteit te laten verdwijnen. Jou buitensluiten.

Niels ®elen

Cement>>